(1) मरीचि के पुत्र कश्यप प्रजापति थे। ब्रह्मदेव की दाहिनी हाथ की बोटे की नली से दक्ष नाम का पुरुष और बाएँ हाथ की बोटे की नली से धरनी नाम की स्त्री जन्मीं। उन दोनों से एक हज़ार-हज़ार महा ऋषि जन्मे। (2) ब्रह्मा के मानस पुत्रों में दूसरे स्थान पर रहने वाले अंगिरस्‍ु को उद्दध्य, बृहस्पति और संवर्त जैसे पुत्र हुए। बृहस्पति देवताओं के आचार्य बने। (3) मैत्रि (अत्रि) नामक मानस पुत्र से अनेक महा मुनि जन्मे। (4) पुलस्त्य नामक ब्रह्मा के मानस पुत्र से राक्षसों का जन्म हुआ। (5) पुलह नामक मानस पुत्र से किन्नर और किमपुरुष वर्ग उत्पन्न हुए। (6) क्रतू नामक मानस पुत्र से पक्षियों की जाति उत्पन्न हुई।

   
    

महाभारत का अरयण्क पर्व – Mahabharat Aranyak Parv in Hindi


॥ श्रीः ॥
3.68. अध्यायः 068
Mahabharata - Vana Parva - Chapter Topics
नलान्वेपिणा पर्णादनाम्ना विप्रेण ऋतुपर्णनृपगृहे बाहुकनामनिगृढे नले शृण्वति दमयन्तीवचनानुवादः ॥ 1 ॥ बाहुकेन विजने पर्णादंप्रति दमयन्तीवचनस्योत्तरदानम् ॥ 2 ॥ पर्णादेन विदर्भान्पुनरभ्येत्य दमयन्त्या बाहुकवचननिवेदनम् ॥ 3 ॥ बाहुके नलशङ्किन्या दमयन्त्या प्रेपितेन सुदेवेन अयोध्यांगत्वा ऋतुपर्णे श्लोनभूते दमयन्त्याः पुनः स्वयंवरो भवितेति कीर्तनम् ॥ 4 ॥
Mahabharata - Vana Parva - Chapter Text

बृहदश्व उवाच। 3-68-0x(1949)(18506)
अथ दीर्घस्य कालस्य पर्णादो नाम वै द्विजः।
प्रत्येत्य नगरं भैमीमिदं वचनमब्रवीत् ॥ 3-68-1(18507)
नैषधं मृगयाणेन दमयन्ति दिवानिशम्।
अयोध्यां नगरीं गत्वा भागस्वरिरुपस्थितः ॥ 3-68-2(18508)
श्रावितश्च मया वाक्यं त्वदीयं स महाजने।
ऋतुपर्णो महाभागो यथोक्तं वरवर्णिनि ॥ 3-68-3(18509)
तच्छ्रुत्वा नाब्रवीत्किंचिदृतुपर्णो नराधिपः।
न च पारिषदः कश्चिद्भाष्यमाणो मयाऽसकृत् ॥ 3-68-4(18510)
अनुज्ञातं तु मां राज्ञा विजने कश्चिदब्रवीत्।
ऋतुपर्णस्य पुरुषो बाहुको नाम नामतः ॥ 3-68-5(18511)
सूतस्तस्य नरेन्द्रस्य विरूपो ह्रस्वबाहुकः।
शीघ्रयानेषु कुशलो मृष्टकर्ता च भोजने ॥ 3-68-6(18512)
स विनिःश्वस्य बंहुशो रुदित्वा च षुनःपुनः।
कुशलं चैव मां पृष्ट्वा पश्चादिदमभाषत ॥ 3-68-7(18513)
वैषम्यमपि संप्राप्ता गोपायन्ति कुलस्त्रियः।
आत्मानमात्मना सत्यो जितः स्वर्गो न संशयः ॥ 3-68-8(18514)
रहिता भर्तृभिश्चैव न कुप्यन्ति कदाचन। 3-68-9bप्राणांश्चारित्रकवचान्धारयन्ति वरस्त्रियः ॥ 3-68-9(18515)
विषमस्थेन मूढेन परिभ्रष्टसुखेन च।
यत्सा तेन परित्यक्ता तत्र न क्रोद्धुमर्हति ॥ 3-68-10(18516)
प्राणयात्रां परिप्रेप्सोः शकुनैर्हृतवाससः।
आधिभिर्दह्यमानस्य श्यामा न क्रोद्धुमर्हति ॥ 3-68-11(18517)
सत्कृताऽसत्कृता वाऽपि पतिं दृष्ट्वा तथागतम्।
भ्रष्टराज्यं श्रित्या हीनं श्यामा न क्रोद्धुमर्हति ॥ 3-68-12(18518)
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा त्वरितोऽहमिहागतः।
श्रुत्वा प्रमाणं भवती राज्ञश्चैव निवेदयः ॥ 3-68-13(18519)
एतच्छ्रुत्वाऽश्रुपूर्णाक्षी पर्णादस्य विशांपते।
दमयन्ती रहोऽभ्येत्य मातरं प्रत्यभापत ॥ 3-68-14(18520)
अयमर्थौ न संवेद्यो भीमे मातः कदाचन।
त्वत्सन्निधौ नियोक्ष्येऽहंसुदेवं द्विजसत्तमम् ॥ 3-68-15(18521)
यथा न नृपतिर्भीमः प्रतिपद्येत मे मतम्।
यथा त्वया प्रकर्तव्यं मम चेत्प्रियमिच्छसि ॥ 3-68-16(18522)
यथा चाहं समानीता सुदेवेनाशु बान्धवान्।
तेनैव मङ्गलेनाद्य सुदेवो यातु मा चिरम् ॥ 3-68-17(18523)
समानेतुं नलं मातरयोध्यां नगरीमितः।
`ऋतुपर्णस्य नगरे निवसन्तमरिन्दमम्' ॥ 3-68-18(18524)
विश्रान्तं तु ततः पश्चात्पर्णादं द्विजसत्तमम्।
अर्चयामास वैदर्भी धनेनातीव भामिनी ॥ 3-68-19(18525)
`लवाच चैनं महता संपूज्य द्रविणेन वै।'
नले चेहागते विप्र भूयो दास्याभि ते वसु ॥ 3-68-20(18526)
त्वया हि मे बहुकृतंयदन्यो न करिष्यति।
यद्भर्त्राऽहं समेष्यामि शीघ्रमेव द्विजोत्तम ॥ 3-68-21(18527)
स एवमुक्तोऽथाश्वास्य आशीर्वादैः सुमङ्गलैः।
गृहानुपययौ चापि कृतार्थः सुमहामनाः ॥ 3-68-22(18528)
ततः सुदेवमानाय्य दमयन्ती युधिष्ठिर।
अब्रवीत्सन्निदौ मातुर्दुःखशोकसमन्विता ॥ 3-68-23(18529)
गत्वा सुदेव नगरीमयोध्यावासिनं नृपम्।
ऋतुपर्णं वचो ब्रूहि पतिमन्यं चिकीर्षती ॥ 3-68-24(18530)
आस्थास्यति पुनर्भैमी दमयन्ती स्वयंवरम्।
तत्र गच्छन्ति राजानो राजपुत्राश्च सर्वशः ॥ 3-68-25(18531)
तथा च गणितः कालः श्वोभूते स भविष्यति।
यदि संभाविनीयं ते गच्छ शीघ्रमरिंदम ॥ 3-68-26(18532)
सूर्योदये द्वतीयं सा भर्तारं वरयिष्यति।
न हि स ज्ञायते वीरो नलो जीवन्मृतोपि वा ॥ 3-68-27(18533)
एवं तथा यथोक्तो वै गत्वा राजानमब्रवीत्।
ऋतुपर्णं महाराज सुदेवो ब्राह्मणस्तदा ॥ 3-68-28(18534)

इति श्रीमन्महाभारते अरण्यपर्वणि नलोपास्त्र्यानपर्वणि अष्टषष्ठितमोऽध्यायः ॥ 68 ॥

Mahabharata - Vana Parva - Chapter Footnotes
3-68-8 गोपायन्ति पालयन्ति। जितः स्वर्गस्ताभिरित शेषः ॥ 3-68-26 संभाविनी संभाविता इयम्। गतिरिति शेषः ॥


Mahabharat- Hindi (Devanagari) 100000 shlokas

www.sanatanadharm.com - play store app (sanatana dharm)

"Bharathiya Sanatana Dharm" and Sanatana Dharmam & Dharmo rakshati Rakshitha logo are our trademarks. Unauthorised use of "Sanatana Dharmam & Dharmo rakshoati Rakshitha" and the logo is not allowed. Copyright © sanatanadharm.com All Rights Reserved . Made in India.